VEREISTEN:
- Een PROGRAMMA om GELUIDSBESTANDEN te reproduceren.
- U heeft de LETTERSET LUCIDA SANS UNICODE geïnstalleerd.
Geniet van dit smakelijk Latijnse aperitiefje!
(gaarne doorlezen om deze methode goed te kunnen begrijpen)
Dit is het eerste (1) presentatie-hoofdstuk van een interactieve CURSUS LATIJN OP CD (en/of on-line) die doet denken aan de hedendaagse talencursussen die op elk taleninstituut worden aangeboden. De cursus is gebaseerd op de voor het Latijn revolutionaire Methode (2) van de Deense linguist en latinist Hans Henning ØRBERG (in internet ook ÖRBERG, OERBERG, ORBERG).
Deze op het Latijn toegepaste Methode is eentalig Latijn-Latijn, en is geschikt voor zelfstudie met of zonder leraar. Ik heb haar gedurende 16 semesters in een van de Colegios Mayores (3) van de Universiteit van Navarra (Pamplona, Spanje) voor verscheidene groepen studenten gebruikt, die maar onregelmatig contact met de Latijnse grammatica hadden gehad.
Beschikbare tijd: drie lessen per week gedurende iets meer dan twee studiejaren voor elke groep. Op het einde van deze periode waren de studenten in staat, niet eenvoudig te noemen teksten van auteurs uit de 4de eeuw en later redelijk goed te begrijpen en te vertalen, terwijl er maar bijna de helft van de Methode door was gewerkt.
Een dergelijk niveau in een zo kort tijdsbestek te bereiken is weliswaar uiterst afhankelijk van de relatieve voorkennis van de Latijnse taal van de kant van de studenten; de Methode geeft echter ook bij gebrek aan tijd de leraar de mogelijkheid om, aansluitend bij deze kennis, enkele grammaticale elementen in te lassen die nog niet aan de orde zijn, om zo nodig het leerproces ietsjes te versnellen. Ook werd er gebruik gemaakt van enkele toegevoegde arbeidsinstrumenten.
· Voertaal Latijn (met enkele uitzonderingen). Het gebruik van het Latijn is ten zeerste aan te bevelen. Het bevordert zeer sterk het leerritme, werkt het wennen aan de taal in de hand, en wekt de "smaak" voor haar op.
· Gebruikmaking van een geactualiseerde Latijnse taal: Voor dit doel werd vooral het Lexicon Recentis Latinitatis geraadpleegd (4).
Het meest in het oog vallende resultaat waren de "Latijnse denk en taalstructuren" (5) die bij de studenten vastgesteld konden worden, hetgeen zich uitte in:
a) een groeiende vanzelfsprekendheid bij het mondeling gebruik van de taal: de mentale vertaling uit de eigen taal naar het Latijn verminderde gestadig ten voordele van een groeiende taalvaardigheid, zoals bij het leren van elke moderne taal gebeurt;
b) de vaardigheid om aan het einde van de cursus de voornoemde geschriften te begrijpen, terwijl de studenten nog nooit eerder met vergelijkbare teksten waren geconfronteerd.
1. De mogelijkheid tot zelfstudie en zelfevaluatie. De Ørberg-Methode heeft de verrassende eigenschap, grammatica en vocabulair gesteund op de samenhang voldoende duidelijk te maken.
2. Het kweken van geautomatiseerde denk en taalstructuren voor het Latijn, omdat de Methode tot spreken en denken in deze taal aanzet.
3. Voorafgaande kennis van het Latijn kan van hulp zijn, maar is geen vereiste. De Methode gaat uit van een volstrekte onbekendheid met de taal. 4. Het leerproces gaat op een intuïtieve manier stap voor stap vooruit.
5. Sommige thema's van de grammatica kunnen evtl. zo nodig door een leraar worden ingelast om het leerproces bij gebrek aan tijd iets te versnellen. Men moet echter niet al te veel ervan verwachten.
6. Alhoewel voorafgaande kennis van de Latijnse taal het leerproces bevordert, is het geenszins aan te raden om ook maar één van de lessen over te slaan, omdat dit het kweken van de automatiseringsprocessen van de voornoemde Latijnse denk en taalstructuren blemmert.
7. De Methode bespaart het de cursist, ontmoedigende grammatica-bergen te moeten beklimmen.
8. Het eerste doel is uiteraard, om met het klassieke Latijn vertrouwd te raken, en dit is een uitstekend uitgangspunt om zich tegelijkertijd -of daarna- het postklassieke Latijn toe te eigenen (het filosofische, middeleeuwse, geactualiseerde, natuurwetenschappelijke enz.).
9. De uiteenzettingen van de leraar kunnen m.b.v. het geactualiseerde Latijn worden gegeven. Zodoende blijven de voorbeelden niet beperkt tot het verleden en verkrijgt de taal een levendig karakter, hetgeen zeer motiverend kan werken.
10. De cursist verwerft in de loop van de cursus heel onbewust de vaardigheid, om ook in dagelijkse situaties het Latijn te bezigen, zo hij dit wenst.
11. De Methode wordt als uiterst prettig ervaren.
12. Wellicht zal het naast het afwerken van de lessen voor sommigen nodig blijken, om de gerezen vragen en problemen op te lossen.
13. De onderhavige Methode -zij het op CD of on-line- geeft de mogelijkheid om NAAR DE UITSPRAAK VAN HET LATIJN TE LUISTEREN, waardoor de cursist als vanzelf de juiste klemtoon van de Latijnse woorden leert en van hun vormen van vervoeging. (terug)
Om dit mogelijk te maken zijn er bij deze presentatieles GELUIDSBESTANDEN toegevoegd, en wel één met de zo genoemde "KLASSIEKE UITSPRAAK" (6) Pronuntiatio Classica, die de uitsprak van Rome uit die periode tracht te benaderen, en vandaar bepaalde variaties toelaat; en één met de "KERKELIJKE VATICAANSE UITSPRAAK", Pronuntiatio Ecclesiastica Romana, die in de Rooms Katholieke Kerk als officieel beschouwd wordt.
ELKE LES is in onderdelen verdeeld, die als eenheden kunnen worden benaderd. Afhankelijk van de al dan niet aanwezige voorkennis van het Latijn vereist elke eenheid bij benadering tussen 20 en 30 minuten studietijd, die echter dank zij het prettige karakter van de Methode nooit de indruk laat opkomen, vervelend lang te zijn.
Enkele motiverende inleidende lessen zouden bij het begin van elke cursus op hun plaats zijn. Zij kunnen een sterke indruk achterlaten, (wellicht omwille van de algemene onbekendheid met de meer dan 3000 jaar culturele erfenis van de westerse wereld) en het nut van de cursus duidelijker maken.
TENSLOTTE moet ik zeggen, dat ik met geen andere studiemethode studenten heb meegemaakt die zo geïnteresserd en bevlogen raakten met de Latijnse taal. Na het doorzien van een groot aantal andere Latijnse studiemethodes lijkt mij een doelmatigere methode dan deze nauwelijks mogelijk. (Zie bijv. ook deze korte opmerking in het Engels van een Franse latinist).
Pamplona/Madrid, 1-7-2011
dr. J. J. Schoutsen
(1) Het informatiseringsproces werd door dr. Paul William Miller van het TALEN-INSTITUUT van de Universiteit van Navarra (Pamplona, Spanje) verzorgd, aan wie ik bijzondere dank verschuldigd ben. Zonder zijn kennis en toedoen zou dit experiment niet gelukt zijn.
(2) Uitgave van 2009: LINGVA LATINA PER SE ILLVSTRATA © in twee banden: I. FAMILIA ROMANA (XXXV lessen, 328 pp); II. ROMA AETERNA (XX lessen op 424 pp). Zie de werken en cd's van de auteur op onze VOORPAGINA onder: PRAESENTATIO LIBRORVM AVCTORIS. Zie ook: amazon.co.uk // www.antike-zum-begreifen.de // amazon.de Over de auteur: en.wikipedia (Engels).
(3) De Colegios Mayores zijn in de Universiteiten van Spanje geïntegreerd, tonen vaak een zekere gelijkenis met de Engelse University Colleges, en steunen op een traditie van rond 500 jaar.
(4) Italiano-Latino, "Libraria Editora Vaticana" (Libreria Editrice Vaticana), Vaticaanstad 1992; herziene uitgave 2003. Duitstalige uitgave: Deutsch-Latein, Antiquariat GmbH, 1998; en: Klett Verlag GmbH, Stuttgart, 2001.
- Bij gebrek aan andere gezaghebbende instellingen van hoger niveau op dit gebied, neemt het Vaticaan bij wijze van spreken feitelijk -als men een vergelijking met het Nederlandse taalgebied zou maken- de functie in van de VAN DALE en het "GROENE BOEKJE" voor het ABN. Elk ander woordenboek met hetzelfde doel van actualisatie berust daarentegen uitsluitend op het wellicht groot gezag van de auteur.
Vandaar dat bij een keuzemogelijkheid tussen een woord uit het Lexicon Recentis... en een soortgelijke uit een ander woordenboek van geactualiseerd Latijn, het Lexicon Recentis... allicht de voorkeur verdient. (Bijv. voor de vertaling van "terrorisme" werd in dit woordenboek niet voor het wel mogelijke "terrorismus" gekozen, maar voor tromocratia).
- Het Latijn is naast het Italiaans bovendien officiële voertaal van de Vaticaanse Staat, en alle officiële documenten van de Heilige Stoel (Sancta Sedes) -gericht tot meer dan een miljard gelovigen- dienen te worden gepubliceerd in deze taal om als authentiek (editio typica) te kunnen worden beschouwd, uitzonderingen daargelaten. (Dit werd opnieuw bijzonder duidelijk bij de lange weg tot de publicatie van de editio typica van de Katechismus van de Katholieke Kerk in 1997, nadat er in 1992 een voorlopige editie in het Frans was gemaakt. Vid. Catechismus Catholicae Ecclesiae ).
- Verder zou men niet aan het feit voorbijgan, dat de Latijnse taal tot op heden door vele auteurs, ook vooral met christelijke achtergrond voortdurend bij de tijd gebracht werd en wordt. Het zou daarom onjuist zijn, haar als een dode taal af te doen. Haar situatie is eerder te vergelijken met die van het Hebreeuws aan het begin van de 20de eeuw voordat het opnieuw in Palestina door de joodse bevolking als voertaal gebruikt en tot moedertaal gemaakt werd.
(5) Met "Latijnse denk en taalstructuren" is de vaardigheid bedoeld, om hetgeen door een leerproces opgenomen werd steeds automatischer uit te voeren. De neurologische basis ervoor is de in de medische vakliteratuur beschreven creatie van synapsis-engramma's.
(6) De uitspraak van het wereldnieuws in het Latijn - NVNTII LATINI - van de FINSE INTERNATIONALE RADIO OMROEP (Yle Suomi) wordt hier aanbevolen, even als die van het Latijnse nieuwsprogramma van radiobremen.de .
Voor de kerkelijke uitspraak van het Latijn valt te luisteren naar Gregoriaans gezang van Radio Vaticana sectie: Liturgical Broadcasts (Laudes / Vesperae / Completorium) waar ook haar Nuntii Latini te lezen en te beluisteren zijn (Format mp3).